< Terug naar overzicht projecten
Project Sleckeput
|
Sleckeput / Slekkeput*
Contactpersoon:
*
19 juni 2006 : het einde
van een Dams erfgoed Een
historisch overzicht vanaf 1995 tot vandaag: 11 jaar later. Bron:
onderzoek De
bedoeling om dit artikel te
publiceren is een bewuste en
onderzochte keuze omdat precies in 2006 Monumenten en Landschappen,
Erfgoedverenigingen in Vlaanderen, de mond vol hebben over het bewaren van
monumentjes van ons Vlaams
erfgoed : maar het kan verkeren, voornamelijk in Damme. Niettegenstaande
diverse verzoeken via allerlei instanties én ook bij de Damse
cultuurmensen, zijn we er niet in geslaagd een subsidie tot renovatie van
de Slekkeput los te maken, wel is er een overheidssubsidie toegekend om
dat 17de eeuws uniek monument dicht te gooien, en zoals men dat
heel mooi verwoordt : de Slekkeput is een Z-E-N- monument geworden:
(zonder economisch nut). Deze
sluis werd waarschijnlijk in gebruik genomen na 1660, bij het verleggen
van de loop van de Lieve buiten de stad in de buitengracht van de
stadswallen. Op
de kaart van J.M Koeck uit “Toonneel der steden van de Vereenighde
Nederlanden met hare beschrijvingen” van J. Blaeu, Amsterdam, dl. II,
1649, blz. 296 (AR) staat een geen sluis getekend op de plaats van deze
sluis. Op de geschilderde kaart van J. Lobbrecht uit 1660 staat een sluis
aangegeven op dezelfde plaats. De
kaart van de streek tussen Brugge en Damme, opgemaakt door J. Plante in
1674, en gekopieerd door D. Segers, landmeter van het Brugse Vrije, in
1755 (RA Brugge, Kaarten en Plannen, nr. 670), geeft deze sluis ook niet
weer. Daarentegen
is de sluis zeer goed weergegeven op het plan nr. 29 “la villa de
Dama”, uit de atlas “Plantas de las principales Villas que su Mag
Catolica tiene en los paises bajos con sus fortificationes como estan en
este aô Op
het plan van Damme uit 1756 (AR. Kaarten en plannen in handschrift, nr.
1625) is de sluis nog altijd zichtbaar en loopt de weg -nu de
Rabattestraat- rond de sluis, alsook op het plan van het hoornwerk,
opgemaakt door den “gesworen Landmeter C.J. Bouuaert op 09 03 1782; op
het plan van het hoornwerk uit 1784 (RA Brugge, Fonds Mestdag, nr. 2202)
is de sluis niet meer zichtbaar, maar wel nog het sas van de Lieve en op
het plan “Plan des fortifications et travaux de la défense de la
Ville de Damme (Flandre occidentale) levé et dressé par le soussigné
Capitaine Commandant l’Artillerie de Siège, A Damme, ce 25 février
1832. De Contreras” (Koninklijk Legermuseum, Kaarten en plannen, Fonds
Versterkingen, Damme A/1) is de sluis niet meer aangegeven en loopt de weg
reeds over het deel van de sluis en van de sas, zoals het nu ook het geval
is. *
Waarvoor heeft deze sluis gediend en wanneer werd ze gebouwd? Als
we de plannen van Damme uit het midden van de XVIde eeuw analyseren, (nl.
plan van Damme bewaard in de Koninklijke Bibliotheek,
Handschriftenkabinet, nr. 22090, en het panoramisch plan van Damme door Marcus
Gerards uit 1562, uit het plan van Brugge, AR Brugge, Kaarten en
Plannen, nr. 1040) dan vinden we daarop geen enkele aanwijzing van deze
sluis, wel van de sluis, die Slekke wordt genoemd. De
Slekke werd in 1548 (SAB, 288, Zwin, Pf. 2, Rekeningen van Roeland vander
Vlamincpoorte, 1448-1555) door Brugge gebouwd in verband met het graven
van de Verse vaart en het rechttrekken van de Zoute vaart. De
sluis in de Slekkeput in Damme heeft
daarmee niets te maken, maar werd gebouwd na het verleggen van het laatste
deel van de Lieve in de buitenste gracht van de fortificatie van Damme in
1660. ( De Lieve, een
kunstmatig kanaal gegraven in de 13 de eeuw door de Gentenaars naar Damme:
over de hele loop van die Lieve zijn er rabotten gebouwd om enerzijds de
waterstand op peil te houden, in het andere geval om de ‘bootjes’ te
versassen). Er
werd een rabot gebouwd op het einde van de Lieve om én dit deel van de
Lieve én de stadsgracht op peil te houden. De
sluis op de Zoutevaart werd ernaast gebouwd. Deze laatste moest dienen als
schutsluis; namelijk moest ze dienen om het zeewater, dat toen nog bij
hoogtij door de Zoute vaart – vandaar de naam - tot aan de sluis kwam,
tegen te houden en het overtollige landwater naar zee te laten vloeien.
Door deze sluis voeren geen schepen. (In die tijd was het beheersen van
water een zaak van levensbelang, vandaar ook dat mensen zich bijzonder
interesseerden voor het bouwen van sluizen). Deze
sluis heeft enkel gedurende een korte periode dienst gedaan, gezien ze van
de Zoute vaart werd gescheiden door de aanleg van het Hoornwerk
van Damme in 1701. Vanaf
dit ogenblik vloeide er geen water meer door de sluis. Dit
is duidelijk te zien op de kaarten uit 1702 en 1745 (Service Historique de
l’Armée de Terre, Château de Vincennes, Archives du Génie, Article
14, Places étrangères, dossier Damme 1701-1803). * Wat betekent de naam 'Slekkeput'? Wat
betreft de naam ‘Slekkeput’ moet men het volgende in acht nemen. Deze
naam is sinds onheuglijke tijden door de Dammenaars aan deze put gegeven,
daar ze wisten dat hier ergens een Slekkesluis
had gelegen. Er
is nooit een put geweest aan de echte
Slekke, die ca. Wat
de officiële naam betreft: *
Wat zal er met deze sluis nu gebeuren?
Jacques De Groote
: ‘In 1995 heb ik
mij voor de eerste maal over deze sluis gebogen. Ik heb dan de sluis
gedurende enkele maanden opgekuist. Toen schreef ik ook het volgende: 1.Visie. “Bij nazicht van de staat van de “Slekkeput”
hebben wij, in de personen van 2.Doel. “Het
doel zou moeten zijn deze sluis, daterend uit het einde van de 17de
eeuw, die het enige zichtbaar restant is van de aanwezigheid van het Zwin
te Damme, te restaureren.” 3.Huidige
Situatie. “De sluis is overwoekerd met onkruid. Er groeien bomen op de bodem en tegen de zijkanten van de sluis. De wortels kunnen niet verankeren, doordat zij niet door de vloer van de sluis geraken. Daardoor zijn de bomen omgevallen en hebben delen van de sluismuren met zich meegetrokken. Het is ook mogelijk dat een deel van de vloer beschadigd is. Andere bomen zijn verankerd in de muren. De put wordt soms gebruikt om er afval in te storten. Er werden ook, bij het planten van nieuwe bomen langs de Rabattestraat, bomen geplant boven op de muren.” De
sluis is opgenomen in de folder “langs Vlaamse wegen-Damme”,uitgegeven
door de Stichting Monumenten en Landschappen vzw, met foto, maar de
toestand is in werkelijkheid zodanig, dat men de sluis niet meer kan zien. 4.
Een kort geschiedkundig overzicht: Er werd zogezegd een akkoord gesloten tussen het gemeentebestuur en de toenmalige “Uilenspiegelvereniging”, die de Slekkeput zou onderhouden en er een natuurprojekt zou van maken. Dit gebeurde niet. Natuurreservaten-Damme laat weten dat dit akkoord er nooit kwam.” 5.
Mogelijkheden. ·
In deze slechte toestand laten en dus laten verkommeren. ·
Opkuisen en terug zichtbaar maken voor het publiek. Bij deze
optie zou er tenminste een bord moeten komen met uitleg en een afsluiting. ·
De sluis restaureren en dit ofwel met gemeentelijke gelden
en subsidiëring, ofwel door sponsoring. Daar de “Slekkeput” binnen de
afbakening valt van het klasseringsbesluit Stadswallen Damme van 13
oktober 1986 is het mogelijk Gemeenschapsgelden te bekomen voor de
restauratie. “Er moet
in elk geval zo vlug mogelijk iets gebeuren om verder verval tegen te gaan
en er werk gemaakt worden om de sluis te behouden en te restaureren.” 6. Wat er
reeds gedaan werd (22 juni
1995). “Enkele mensen van de Raad, nl. Zou het mogelijk zijn dat het personeel van de
gemeente voor het toeristisch seizoen de takken, die nu op het grondstuk
liggen, wegvoeren en de wortels uit de sluis verwijderen. Dit kan enkel
machinaal gebeuren en onze Raad geeft daar de middelen niet voor. Er moet
er wel voor gezorgd worden dat de sluismuren en de vloer van de sluis, die
uniek is, door deze werken niet beschadigd worden. Kunnen de bomen, die nu
boven de muren geplant zijn, in de goede periode verplant worden? Zou het ook mogelijk zijn een omheining te plaatsen
rond het grondstuk, zodat het niet kan dienen voor het storten van afval,
zoals het in het verleden het geval was en zodanig dat er geen ongelukken
kunnen gebeuren met spelende kinderen.” Toen
werd beslist dat de sluis belangrijk genoeg was om ze te restaureren en om
ze te laten beschermen. “In
1997 vroeg ik de bescherming
aan de bevoegde minister aan. Einde van het jaar was het zover.
Ondertussen had ik ook het nabijgelegen laatste rabot van de Lieve
gelokaliseerd. Toen
besliste de stad om gelden aan de restauratie te besteden. Gedurende
verschillende jaren werd er steeds een som op de begroting geplaatst, maar
op het einde van ieder jaar werd de som op de begroting van het volgende
jaar geplaatst.” MAAR….. Toen
er in 2004 door het
schepencollege werd beslist
om eindelijk werk te maken van de restauratie, kreeg het college van
Monumenten en Landschap, na aanvraag om subsidie, het antwoord dat zij
beslisten dat de sluis niet zou gerestaureerd worden maar wel volledig
moest worden afgedekt. Het stadsbestuur reageerde niet, maar heeft dit
advies zeer graag aanvaard! De
slekkeput zal gedempt worden en de sluis zal na 350 jaar verdwijnen. Het is de tweede maal in twee
jaar tijd dat een belangrijk relict in Damme wordt begraven (zie ook de
Brugse Poort). We kunnen ons dan ook afvragen wat er zal gebeuren met het
Sint-Janshospitaal, dat binnenkort als rusthuis wordt verlaten! Daar
er binnenkort niets meer zichtbaar zal zijn van het laatste relict van de
haven van Damme en gezien men de moeite zelfs niet heeft gedaan om dit
monument volledig op te meten, heb ik het gedaan en heb ik van de sluis
een 3D presentatie gemaakt. Zo blijft er ten minste nog iets zichtbaar van
dit belangrijke monument”. (
Op
de tekening staan maar 2 windassen afgebeeld. Normaal moeten er nog 2 aan
deze zijde van het sas staan.
De begrafenis (noch bloemen noch kransen) was eentonig en bedroevend.
|
